Archiwa tagu: recenzja

Wielkie piękno // Sorrentino

-Otwórz oczy – zdaje się szeptać nam do ucha Sorrentino – A teraz patrz uważnie – dodaje.

„Wielkie piękno”  paradoksalnie zachwyca urodziwą brzydotą codziennej egzystencji. Naszym przewodnikiem po Rzymie zostaje uznany dziennikarz Jep Gambardella. Niczym przez dziurkę od klucza, obserwujemy jego życie począwszy od szalonej imprezy urodzinowej w rytmie electro disco po spotkania z artystami, przedstawicielami dawnej szlachty, nuworyszy czy kleru. Można odnieść wrażenie, szczególnie w początkowych scenach, że mamy do czynienia z osobliwym paradokumentem zbliżonym do Mikrokosmosu czy Baraki.  Brak dłuższych dialogów czy linearnego porządku fabuły przywodzi na myśl specyficzny zbiór  przypadkowych fragmentów z kolekcji obrazów. Film Sorrentino w rzeczy samej stanowi niekwestionowane dzieło sztuki.

Jeżeli ktokolwiek wróżył współczesnemu kinu włoskiemu upadek, popełnił karygodny błąd. „Wielkie piękno” to arcydzieło treścią i formą wyróżniające się na tle przedstawicieli neorealizmu włoskiego jak Fellini, Antonioni czy Visconti.  To kino refleksyjne, pełne symboli, stanowiące wręcz polemikę z kwintesencją społeczeństwa masowego. Piękno ujawnia się w każdym ujęciu, zakątku kadru. W tle muzyka mistrzów: Bizet, Preisner, Górecki. Gdybym mogła zamknąć puentę filmu w jednym zdaniu napisałabym „Piękno skrywa się w naszych korzeniach”. Byłaby to błędna redukcja, spłycającą wielowątkową konstrukcję fabularną.  Gambarella traktuje nas jako towarzyszy swojej ostatniej, najważniejszej drogi. Drogi labiryntu wiodą przez zepsuty świat upadłych włoskich elit.  Życie potraktowane jest jako proces, nad którym jako marionetkowi bohaterowie nie posiadamy kontroli. Wieńczy je zawsze ten sam, smutny koniec – śmierć.

Na co otwiera nam oczy Sorrentino? Na upadek włoskiej, wysokiej kultury, zastępowany produktami ubocznymi demokracji. Przyjaciele z kręgu Jepa to handlowcy, celebryci, przyjaciele partii, dziedzice fortuny. Osoby zagubione w swojej samotności, paradujące z niemal przyklejonym uśmiechem na ustach.  Życie to jedna wielka fiesta – rozpoczyna się późnym wieczorem, kończy nad ranem. Akty płaczu i histerii odbywają się poza towarzystwem – w pustym  domu. „Dziwny dzień” – mówi Jep – po raz pierwszy wstałem wcześniej i nie wiem co można robić w ciągu dnia” – opowiada gospodyni swoje troski. Każdy z bohaterów ma na sumieniu większe lub mniejsze kłamstwo, które pozwala mu czerpać przyjemność z codzienności. Viola wmawia sobie, że stan psychiczny jej syna poprawił się. Stefania przybrała maskę zaradnej, politycznej aktywistki, ubolewającej nad zjawiskiem „drenażu mózgów” wśród młodych. Romano usilnie próbuje wtopić się w krajobraz Rzymu. Zapoznana na imprezie Orietta z trudnością powstrzymuje się od wyznania Jepowi podziwu. Jej umiłowanie sztuki ogranicza się do zachwytu nad pięknem swojego ciała. Bez skrępowania przyznaje – Znajomi bardzo lubią moje zdjęcia na Facebook’u”.

W tym kalejdoskopie smutnych postaci, poznajemy w połowie filmu ciekawe objawienie – Ramonę. Kiedy koleżanki Jepa za jej plecami chichoczą, rozpoznając w niej przedstawicielkę klasy średniej, ona z pokorą przyjmuje każde nieprzychylne spojrzenie. Niczym dziecko wodzone za rękę, przemierza ścieżki Rzymu ze swoim starszym mentorem. Rozmawia z nim o miłosnych wzniesieniach, śmierci. „Tak, rodzina jest piękna. Niestety nie jestem stworzona do pięknych rzeczy” – kwituje ich pierwszą rozmowę , w trakcie pracy w nocnym klubie. Prostota i wzruszająca szczerość sprawia, że odbieramy ją jako osobę autentyczną, znającą swoje słabości. Osobę, która pragnie się rozwijać, słuchać, rozmawiać.
Dwie osoby zasługują na szczególną uwagę – Święta oraz Dadina. Podczas wizyty w Rzymie, wiekowa zakonnica zajmująca się na co dzień opieką nad chorymi i ubogimi odpowiada na pytanie zadane w trakcie obiadu „Wybrałam ubóstwo. O nim się nie opowiada. Nim się żyje”. Święta reprezentuje to, o co warto walczyć ratując Kościół. Choć sacrum i profanum przeplata się w filmie, Sorrentino jasno komunikuje, że kondycja współczesnego kościoła jest bardzo zła. Czy arcybiskup był w stanie odpowiedzieć na pytanie zadane przez Jepa?

Co ze sztuką?  Współczesną sztukę tworzą ludzie karmiący się kontrowersją. Chodzi o to by przebić głową mur, zszokować publiczność. Artysta współczesny nie jest w stanie obronić się treścią. Dysponuje jedynie formą, której ograniczoność sprawia, że przybiera najdrastyczniejsze formy, aby została zauważona i zapamiętana. Mecenasi sztuki upadli – demokracja wprowadziła rewolucje na szczycie elit.Włoskie księżniczki w wolnym czasie grają w brydża, wspominając świetle czasy. Paradoksalnie, Ci którzy mogą dawnej sztuce przywrócić świetność, mierzą swoim wzrokiem za daleko, by docenić piękno w prostocie.

Pod nocnym aniołem // Smarzowski

Ach, panie doktorze, ja wiem, przecież ja doskonale wiem, że nie można, zwłaszcza w moim wypadku nie można, pijąc, żyć długo i szczęśliwie. Ale jak można żyć długo i szczęśliwie bez picia? – mówi główny bohater książki Pilcha.

Problem nadużywania przez Polaków alkoholu poruszany był w niemal każdym filmie Barei. Pod koniec PRL-u upada mit przodownika pracy – iluzja pęka niczym tłuczone butelki wysokoprocentowego trunku, a odłamki szkła kolą boleśnie w oczy. Bareja temat traktuje lekko nie stroniąc od mało subtelnych aluzji. W świecie reżysera pije każdy – od aparatu władzy po lud pracujący. Wódka leje się strumieniami niczym krystaliczna woda. Stanowi Remedium na wszystkie bolączki świata, na niesprawiedliwość dziejową, zrzędliwego kierownika zmiany, kolejki przed mięsnym, brak ważnego paszportu. Na zbyt szczęśliwych sąsiadów, nieurodzajny rok, drożejący cukier.  Opijano sukcesy i porażki. „Amator” Kieślowskiego zapity do nieprzytomności celebruje narodziny córeczki. Zanim po raz pierwszy wziął na ręce córkę, zdążył przytulić butelkę wódki. Nie ma w tym nic obcesowego, bo robił to każdy, a jak powiadano i powiadają nadal „kto nie pije ten kabluje”. Rzeczywistość uzyskiwała słodki posmak jedynie widziana poprzez pół przytomne spojrzenie. Bimber powodował ślepotę – można było przeczytać na plakatach – dla niektórych brak zmysłu widzenia był najmniejszą bolączką codzienności.
Po co się budzić, skoro na jawie jest jeszcze gorzej? Jawa jest jednym wielkim powodem do picia –  Skoro pijesz we śnie i na jawie, tak naprawdę nie wiesz, jak jest na jawie.

Wódka przeżyła socjalizm, przeżyła wejście Polski do Unii Europejskiej.  Żyjemy w czasach dobrobytu. Sklepowe półki uginają się pod towarami, inflacja poniżej 2%, bezrobocie zdecydowanie niższe w porównaniu z wynikami z lat 90tych. Nowoczesne biurowce mienią się dostojnie sięgając chmur – Warszawiacy pragną żyć w Europejskim centrum finansowym, panorama Warszawy musi upodabniać się do tej z Londynu czy Nowego Yorku. Czy ma dla nas znaczenie odpowiedź na pytanie „Co znaczy być Polakiem?”. Z badań wynika, że większość z nas śni o american dream. Młodzi chętnie wyjeżdżają na Zachód. Z upodobaniem patrzą w kierunku Anglii, Niemiec, by wtopić się w mozaikę różnych kultur. Dziś Polak nie czuje się katolikiem, Słowianinem (chyba, że zasłuchał się w piosence Cleo), gospodarnym rolnikiem. Staram się stworzyć w głowię wizerunek stereotypowego Polaka.  Wychodzi bezgłowy blub niczym twór Abakanowicz – bez poglądów, bez pomysłów na życie, podążający za swoim zyskiem, broniący ślepo swojego interesu – Nic o nas bez nas, veto! Mentalnie utknęliśmy gdzieś hen ho w czasach bliskich Sarmacji. Objawem tej choroby są głosu ludu w internecie, część jałowych inicjatyw (protestuję, aby protestować) i wyjątkowa podatność rodaków na manipulację medialną.

Myślę o tym wszystkim i mam ochotę zejść na dół do monopolowego, by zakupić boskie remedium na wszystkie troski codzienności.

Ambitne zadanie powziął sobie Smarzowski w swoim najnowszym filmie „Pod mocnym aniołem”. Ekranizacja Pilcha wymaga nie lada wirtuozerii. Przyznam się w tym miejscu do dwóch zawstydzających kwestii : Po pierwsze nie czytuję Pilcha, po drugie stronię od alkoholu. W ramach wyznań rzetelnego abstynenta dodam, że temat filmu jest mi tak odległy jak pasmo Karakorum i budzi podobne odczucia – bardziej ziębi niż grzeje. Dlatego sceny upodlenia poszczególnych bohaterów traktowałam mocno z przymrożeniem oka. Nie jest niemniej tak, że nigdy nie widziałam jak upodlają się znane mi osoby. Mętne spojrzenie, brak kontroli senso-motorycznej, podwyższona chęć do zachowań ryzykownych. Akcenty masochistyczne z nutką agresji mają posmak spirytusu z tanim sokiem pomarańczowym. Zakładam, że nie przekroczyli granic, które niczym Kolumb na statku o nazwie Zapomnienie pokonał Pilch – pierwszy alkoholik III RP.

Ekranizacja Smarzowskiego to wstrząsający obraz demona dławiącego Polaków. Film obrazuje bezsilność wobec nałogu, pokazuje mechanizmy myślenia osoby upodlonej, oraz nieuchronnie zaciskającą się pętle na jego szyi. Codzienność to trasa dom-bar-monopolowy-dom. Kaca leczy kryształowa księżniczka, zakupiona za zaskórniaki znalezione przypadkiem w starym bucie. Mieszkanie przeobraża się w melinę. Karuzela życia mknie w pośpiechu nie pozwalając zapiąć pasów bezpieczeństwa. Upadki kończą się nad deską klozetową, w wannie, na kuchennym stole, pod bankomatem. Napotkany na ulicach miasta anioł nie jest w stanie zmienić alkoholika – pozostaje mu jedynie napić się z delikwentem taniej wódki. Jerzy pytany „dlaczego?” Cynicznie się uśmiecha. Iluzja kontroli nad nałogiem skłania go do rozpoczęcia kolejnej pijackiej przygody. Dzięki temu może przebrnąć przez codzienność i dożyć wschodu słońca. Odbiorca współczuje mu, choć ma do czynienia z historią abstrakcyjną. Z drugiej strony – co jest znamienne u Smarzowskiego – przeżywa swoiste Katharsis. Filmy Wojciecha są ciężkie, nieoszukanej, dużej wagi. Problemy aktualne, przedstawione w sposób obdarty od eufemizmów i fałszywej nadziei. Wychodzi tłum z kina, myśli kłębią się w głowie. Ile osobom przeszła przez głowę myśl „dobrze, że to nie moje życie?” 

 

The place beyond the pines // Derek Cianfrance

If you ride like lightning, you’re going to crash like thunder.

Magnetyzująca opowieść o odpowiedzialności za swoje decyzje oraz nierozerwalnej więzi pomiędzy ojcem a synem. Dwóch bohaterów, dwie historie, dwójka rocznych synów a w tle nostalgiczna muzyka Mike’a Pattona – oto współczesne arcydzieło, które nie pozwoli Wam wyjść z kina obojętnie. Film niczym egzystencjalny poemat skłania do refleksji nad samym sobą oraz życiem. Fabuła przywodzi na myśl starożytne dramaty arcymistrzów, gdzie w centrum uwagi stawiana była pozycja człowieka wobec przypisanego przeznaczenia. Czy Edyp mógł mimo wiedzy na temat swojej przyszłości od niej uciec? Jak odkupić swoje winy jeżeli jedna decyzja stanowi początek lawiny domina?

Film Derek’a Cianfrance był pierwszym od bardzo, bardzo dawna, który nie pozwolił mi spokojnie usnąć. To dzieło, które pragniemy przeżywać po raz kolejny oraz kolejny, wyłapując z rozkoszą nowe elementy układanki. Poznajemy introwertycznego mistrza jazdy na motocyklu (Ryan Gosling), który niespodziewanie dowiaduje się, że został rok temu ojcem. Zderzenie z tą informacją przyjmuje niemniej z nieoczekiwaną radością oraz pokorą. Pragnie zadbać o matkę dziecka oraz ich rocznego synka Jasona. Niestety rzeczywistość stawia trudne do pokonania bariery: Romona mieszka z nowym chłopakiem, który postrzega siebie jako prawowitego ojca. Dodatkowo Luke rezygnując z pracy pozostaje bez środków do życia. Pragnąć zapewnić swoimi najbliższym wikt i opierunek zaczyna wykorzystywać swoje umiejętności brawurowej jazdy na motocyklu do napadów rabunkowych na bank. Pomaga mu w tym nowo poznany mechanik samochodowy. Wszystko ulega komplikacji, gdy Luke zostaje zatrzymany za pobicie chłopaka Romony. Po wyjściu z więzienia postanawia zwiększyć częstotliwość napadów na bank – mimo przestrogi przyjaciela, po raz kolejny wsiada na motocykl. Na drodze stanie mu charyzmatyczny policjant Avery, który posiada niespełnione ambicje awansu w swojej jednostce. Avery sam również posiada rocznego synka, niemniej nie podchodzi do ojcostwa tak entuzjastycznie jak Luke. W jego przypadku na pierwszym miejscu znajduje się kariera.

Znalezione obrazy dla zapytania beyond the pines

W poszukiwaniu Happy Endu

Dzień ostatniego rabunku Luke’a połączy ich historie na zawsze. Jeden dzień, jedna decyzja – każdy z nich wybiera bliższą sobie ścieżkę, w imię wyznawanych ideałów. Ponoszą konsekwencje, z którymi będą musieli się zmierzyć również ich najbliżsi a w szczególności Jason oraz AJ. W tym filmie niemal niezauważalnie zaciera się granica między dobrem a złem, między autentycznością a fałszem, między bezinteresownością a egoizmem. Każda z postaci przez te kilkadziesiąt minut staje się nam bliska, jej motywacje w pełni zrozumiałe. Film zawdzięcza to bardzo dobrej obsadzie oraz świetnemu prowadzeniu kamery (długie, realistyczne ujęcia,  ujęcia z góry oraz z perspektywy widzenia bohatera).

Po raz pierwszy podpisuję się pod hasłami reklamowymi filmu: To najlepsza rola Bradleya Coopera, Ryan Gosling elektryzuje. Dokonał niemal niemożliwego: uwiarygodnił, że Handsome Luke wiodąc życie niezależnego samotnika, czerpiącego garściami z przygód podnoszących poziom adrenaliny, pod wpływem syna zapragnął (nawiązując do Leona Zawodowca) zapuścić korzenie. Eva Mendes wygląda naturalnie i świeżo. Schodząc z piedestału supergwiazdy udało jej się świetnie odegrać rolę zwyczajnej kobiety z przedmieścia  której miłość i poświęcenie do swojego synka są głęboko przekonujące.  Film postawił wysoko porzeczkę w moim subiektywnym rankingu kinematografii. Z pewnością warto śledzić kolejne dzieła Derek’a Cianfrance.